2030 को लागि संयुक्त राष्ट्र संघ दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) को एक एजेन्डा छ जसको मूल भागमा पानी र सरसफाई छ। 17 SDGs मध्ये, छैटौं लक्ष्य भनेको सबैका लागि पानी र सरसफाइको उपलब्धता र दिगो व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्ने हो। यस एजेन्डालाई थप व्याख्या गर्न सकिन्छ किनभने पिउने पानी आधारभूत मानव आवश्यकताहरू मध्ये एक हो। तर, नेपाली जनसङ्ख्याको ठूलो हिस्सा संरक्षित खानेपानीको पहुँचविहीन छ । खानेपानी तथा ढल निकास व्यवस्था विभागका अनुसार ८० प्रतिशत जनसंख्याले पिउने पानी सुरक्षित छ भन्न गाह्रो छ ।

तराई क्षेत्रमा सुरक्षित र स्वच्छ खानेपानीको अभाव झनै चर्को छ । यद्यपि, त्यहाँ धेरै समाधानहरू छन्। देशले समस्या समाधान गर्न अन्तरिक्ष प्रविधिको दृष्टिकोण पनि प्रयोग गर्न सक्छ।

तराई क्षेत्रमा 20 जिल्लाहरू छन्, जसमा कुल नेपाली जनसंख्याको लगभग 47 प्रतिशत (11 मिलियन) बसोबास गर्दछ। तराई क्षेत्रमा बसोबास गर्ने करिब ९० प्रतिशत जनता पिउने पानीको मुख्य स्रोत भूमिगत पानीमा निर्भर छन् । यो निर्भरता दुई कारणले महत्वपूर्ण छ। पहिलो गर्मीको दिनमा पानीको अभाव र दोस्रो पानीमा आर्सेनिकको अनुपात हो।

यहाँ पानीको कमीको पहिलो कारकको चर्चा गरौं। यस क्षेत्रमा भूमिगत पानीको मुख्य स्रोत ट्यूबवेलहरू हुन्। तर, पछिल्लो समय ट्युबवेलको क्षमता घट्दै गएको छ । यो क्षेत्र शिवालिक पहाडको दक्षिणमा अवस्थित छ र हिमालयन फ्रन्टल थ्रस्टद्वारा चुरिया संरचनाहरूबाट अलग हुन्छ। चुरिया क्षेत्रमा पछिल्लो समय प्राकृतिक सम्पदाको अत्यधिक दोहन भइरहेको छ । तराईमा जलाधारको स्रोतका रुपमा प्रयोग हुने क्षेत्र लोप हुँदै गएको छ । आजकल ढुङ्गा, ढुङ्गा र बालुवाको पारगम्य मिश्रणको प्रवाहले तराईतर्फ दिशातर्फ डो¥याइरहेको छ । यो घटनाले यस क्षेत्रमा डुब्ने पानीको तालिका निम्त्याउँछ। तसर्थ, पानीको तालिका जति गहिरो हुन्छ, भूमिगत पानी कम उपलब्ध हुन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट छ। समस्याको गम्भीरता फरक–फरक भए पनि क्षेत्रका सबै जिल्लाले छिट्टै एउटै समस्याको सामना गर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।